تاریخچه قهوهخانه در ایران: از صفویه تا امروز
تاریخچه قهوه و قهوهخانه در ایران از دوره صفویه تا امروز. نقش قهوهخانه در فرهنگ و اجتماعی ایرانی.
خلاصه سریع
قهوه در دوره صفویه (قرن ۱۶) از طریق تجار هندی و عرب به ایران وارد شد. قهوهخانههای ایرانی در دوره صفویه و قاجار مرکز اجتماع، داستانخوانی و شعرخوانی بودند و نقش فرهنگی مهمی داشتند. در دوره قاجار، چای جایگزین قهوه شد و قهوهخانهها به چایخانه تبدیل شدند. در دهههای اخیر، قهوه تخصصی دوباره در ایران محبوب شده و کافههای تخصصی گسترش یافتهاند.
قهوه چگونه به ایران آمد؟
قهوه در دوره صفویه (قرن ۱۶) از طریق تجار هندی و عرب به ایران وارد شد. در این دوره، تجار هندی (خاصة در بندرعباس و هرمز) و تجار عرب قهوه را از یمن و موکا به ایران میآوردند. اولین قهوهخانهها در اصفهان، پایتخت صفوی، در محلههای تجاری افتتاح شدند و مرکز اجتماع، گفتوگو و داستانخوانی شدند. شاه عباس بزرگ نیز گفته میشود که قهوه مینوشیده و آن را تشویق میکرده است.
چرا چای جایگزین قهوه شد؟
در دوره قاجار (قرن ۱۹)، چای از طریق روسیه و هند به ایران وارد شد و بهدلیل قیمت کمتر، تهیه آسانتر و هماهنگی با فرهنگ ایرانی، جایگزین قهوه شد. قهوهخانهها به چایخانه تبدیل شدند و قهوه به نوشیدنی فرعی تبدیل شد. در این دوره، چایخانهها مرکز اجتماع، شعرخوانی و داستانخوانی (مانند شاهنامهخوانی) شدند. در دوره پهلوی، کافههای اروپایی در تهران افتتاح شدند و قهوه دوباره به شهرت رسید اما بهشکل اروپایی و در میان روشنفکران.
قهوه تخصصی چگونه در ایران احیا شد؟
- دهه ۱۳۸۰: اولین کافههای تخصصی در تهران افتتاح شدند.
- دهه ۱۳۹۰: رستریهای مستقل شروع به کار کردند.
- دهه ۱۴۰۰: مسابقات قهوه تخصصی در ایران برگزار شد.
- امروزه: کافههای تخصصی در تهران، اصفهان، شیراز و سایر شهرها فعالند.
منابع
- Coffee in Safavid IranIranian Studies Journal — https://www.tandfonline.com
- History of Coffee in IranEncyclopaedia Iranica — https://www.iranicaonline.org