مسیر ورود قهوه به ایران: از دریای عمان به قهوه‌خانه

قهه از سده‌ی شانزدهم میلادی از طریق دریای عمان و خلیج فارس به ایران وارد شد. یمن که در آن زمان بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ی قهوه‌ی جهان بود، قهوه‌ی خود را از بندر مخا (Mokha) به بنادر جنوبی ایران می‌فرستاد. بنادر هرمز، گمبرون (بندرعباس کنونی) و سپس بوشهر نقش کلیدی در ورود قهوه به ایران ایفا کردند و قهوه را از آنجا به شهرهای داخلی مانند اصفهان، شیراز، یزد و کرمان می‌رساندند.

بنادر جنوبی ایران، به‌ویژه هرمز و گمبرون، در سده‌های شانزدهم تا هفدهم میلادی نقش ترانزیت کلیدی در تجارت قهوه داشتند. هرمز که از ۱۵۱۵ توسط پرتغالی‌ها اشغال شد، قهوه‌ی یمنی را به اصفهان پایتخت صفوی می‌رساند. پس از اخراج پرتغالی‌ها در ۱۶۲۲، هلندی‌های کمپانی هند شرقی کنترل بندر گمبرون را به دست گرفتند و حجم تجارت قهوه چند برابر شد.

1. هرمز (۱۵۱۵ تا ۱۶۲۲): ترانزیت قهوه‌ی یمنی توسط پرتغالی‌ها.
2. گمبرون (۱۶۲۲ تا ۱۷۰۰): هلندی‌ها تجارت قهوه را چند برابر کردند.
3. بوشهر (۱۷۰۰ به بعد): حضور کمپانی هند شرقی بریتانیا.
4. راه کاروانی: از بنادر جنوب به اصفهان، شیراز، یزد و کرمان.

با ورود قهوه به اصفهان در سده‌ی هفدهم، نخستین قهوه‌خانه‌های ایران در محله‌های بازار و کنار میدان نقش جهان باز شدند. قهوه‌خانه‌ها به مرکز اجتماع شاعران، عالمان و بازرگانان تبدیل شدند و نقش مهمی در شکل‌گیری فرهنگ شهری صفوی داشتند. قهوه‌نوشی در ایران با سنت چای‌نوشی همزیستی پیدا کرد و هر دو نوشیدنی جایگاه خود را در فرهنگ ایرانی یافتند.